Yng Nghaerwedros, pentref gwledig bychan y tu allan i Geinewydd, Ceredigion, mae grŵp o drigolion ymroddedig yn gwneud newidiadau mawr.
Cysylltu’r Dotiau
Dechreuodd y daith pan aeth Wayne Lewis, aelod gweithgar o Bwyllgor Neuadd Caerwedros (pwyllgor y neuadd bentref leol) a sawl grŵp cymunedol arall, ati i archwilio opsiynau ynni gwyrdd. Wrth ymchwilio i gyllid posibl ar gyfer paneli PV a mesurau cynaladwyedd, daethant ar draws Egin a chawsant eu rhoi mewn cysylltiad â’r hwylusydd Anne Marie Carty.
Sylweddolodd Anne Marie ar unwaith fod y gymuned eisoes yn ffynnu, gyda’r neuadd yn ganolfan ganolog, a hefyd rhwydwaith y pedwar pentref lleol oedd yn gweithio gyda’i gilydd i greu mwy o dai lleol, fforddiadwy. Yn sicr nid oeddent yn brin o gymhelliant, ond yr hyn yr oedd ei angen arnynt oedd mwy o help i rannu eu hadnoddau er mwyn iddynt allu cael effaith fwy.
Byddai anogaeth a chefnogaeth broffesiynol Egin yn mynd ymlaen i yrru dau brosiect mawr a oedd yn dal i fod yn eu cyfnodau cynnar: gosod paneli solar ar neuadd y pentref a chreu Ymddiriedolaeth Tir Cymunedol (CLT) newydd sbon i fynd i’r afael â’r argyfwng tai. Daeth egni cymunedol yn rym cysylltiol rhwng yr heriau ar wahân hyn, gan helpu i ganolbwyntio eu hegni ar un genhadaeth glir.
Troi Syniadau yn Effaith
Gyda chefnogaeth mentor Egin, Teresa Walters, a neilltuwyd i helpu gyda chynllunio prosiectau, ymgynghori â’r gymuned a chodi arian, derbyniodd y grŵp gymorth i strwythuro eu cyfarfodydd cymunedol a gwnaethant gais llwyddiannus am ddau grant y Loteri Genedlaethol – un ar gyfer neuadd y pentref ac un ar gyfer y CLT. Yn ôl Wayne, roedd grant Egin yn alluogwr hollbwysig: “Rhoddodd lleihau carbon yn ei ystyr ehangaf ar yr agenda. Hebddo, dydw i ddim yn siŵr a fyddai unrhyw un wedi ei wthio.”
Mae’r effaith wedi bod yn ymarferol ac yn strategol:
· Gosodwyd paneli solar yn neuadd y pentref ers mis Chwefror (gan wneud yr adeilad yn 75% hunangynhaliol o ran trydan),
· Cyflogwyd gweithiwr datblygu llawrydd i ddatblygu’r CLT,
· A diolch i’r cysylltiad â thrydanwr dibynadwy a ddaeth i osod y paneli PV (a ariannwyd drwy Grant Egin y Loteri), sicrhaodd y grŵp ail grant i gefnogi diogelwch trydanol yn y gymuned wedi’i ddarparu gan Electrical Safety First.
Drwy nifer o sesiynau wyneb yn wyneb gyda Teresa, cynlluniodd y grŵp sut i ymgysylltu â’r gymuned a’i chynrychioli, gan gynnal tri chyfarfod a chynnal arolwg, ymgynghori ag arbenigwyr ac ymweld â sawl sefydliad sy’n cynnal prosiectau tebyg dan arweiniad y gymuned. Arweiniodd cynnal allgymorth yn y modd hwn at ffurfio sefydliad cyfansoddiadol a allai gyflwyno’r prosiectau yr oedd ar y gymuned eu heisiau yn llwyddiannus (h.y. yr Ymddiriedolaeth Tir Cymunedol).
Anogodd Teresa y grŵp hefyd i gasglu data (gan y byddai hyn yn ddefnyddiol ar gyfer ceisiadau am grantiau yn y dyfodol) a nododd ffynonellau ariannu allweddol. Drwy weithredu fel un endid – yn cynrychioli buddiannau ynni a thai – roeddent yn gallu meddwl yn fwy.
Dyma Teresa yn myfyrio ar ei hamser gyda’r grŵp: “Roedd yn brofiad anhygoel, gweithio ochr yn ochr â sefydliad gwirioneddol ar lawr gwlad wrth iddo esblygu yn ystod ei fisoedd cynnar. Mae gan aelodau’r bwrdd gysylltiadau dwfn â phobl a lle a diwylliant yn eu cymunedau, ac maent yn gweld rhyngddibyniaeth tai fforddiadwy, ynni, natur, hinsawdd, lles a menter. Er mai fi oedd y Mentor (neu’n ‘gyfaill beirniadol’), dysgais o leiaf cymaint ag a roddais i’r grŵp drwy’r broses o weithio gyda nhw.”
Gosod y Sylfaen
Er bod llawer o’r gwaith wedi digwydd y tu ôl i’r llenni, mae’r sylfeini bellach yn eu lle i gynnwys y cyhoedd ymhellach. Fel y dywedodd Wayne, “Yr hyn y mae Egin wedi’i wneud yw ein helpu i osod y sylfeini – a gallwn ni nawr adeiladu.”
Mae cael gweithiwr cyflogedig yn ei le hefyd wedi rhyddhau amser a chapasiti i wirfoddolwyr, gan ganiatáu iddynt ganolbwyntio ar flaenoriaethau strategol fel tai.
Edrych Ymlaen
Mae’r grŵp yn cael ysbrydoliaeth gan grŵp lleol arall a osododd dyrbin – cysylltiad a wnaed trwy gyfarfod coffi anffurfiol ar ôl gweld postiad yr oedd Egin wedi’i rannu. “Yr hyn dwi’n ei hoffi yw crynodebau byr o brosiectau sy’n gwneud rhywbeth gwahanol, wedi’u cefnogi gan gysylltiadau y gallaf eu dilyn pan fydd yr amser yn iawn,” adroddodd Wayne.
Mae effaith cymryd rhan yn rhaglen Egin wedi bod yn glir. “Mae wedi teimlo fel ein bod ni’n gweithio gyda sefydliad sy’n ceisio ein galluogi ni i symud ymlaen.”
A dyna’n union beth rydyn ni yma i’w wneud.
Gallwch edrych ar wefan newydd y grŵp cymunedol yma.
Comments are closed.