Mae’r erthygl hon gan Nick Swannell, mentor cymheiriaid gyda rhaglen Egin. Gwneuthurwr ffilmiau a chynhyrchydd cerddoriaeth yw Nick, ac mae’n rhedeg Studio 49 yn Arberth
Mae’r un peth bob bore. Rwy’n deffro gydag ofn.
Byddwn yn ei alw’n anesmwythder, neu’n bryder rhydd, ond nid yw hynny’n ei egluro’n llwyr. Mae’n gryfach na hynny. Mae’n arswyd.
Rwy’n mynd o gwmpas busnes fy mywyd cyfforddus ond mae yno o dan bopeth, yn draenio fy mrwdfrydedd, yn suddo fy synnwyr o bwrpas. Pam trafferthu ag unrhyw beth os yw dynol ryw yn mynnu dinistrio’i hun? Wedyn dwi’n dechrau teimlo’n euog. Os ydw i wir yn credu y byddwn yn fuan yn wynebu bygythiadau dirfodol oni ddylwn i fod yn gwneud rhywbeth yn eu cylch? Yna daw’r teimladau o fod yn ddiymadferth: beth gallaf ei wneud a fydd yn gwneud unrhyw wahaniaeth mewn gwirionedd?
Pam ydw i’n teimlo fel hyn? Gadewch imi droi hynny ar ei ben: pam nad wyt ti? Mae arswyd yn ymateb cwbl resymegol i’r hyn rydw i wedi’i ddysgu mewn 5 mlynedd o weithredu ar yr hinsawdd.
Os bydd pawb sydd wedi llofnodi Cytundeb Paris 2015 yn cadw at eu haddewid i leihau allyriadau, byddwn yn cyrraedd 2°C erbyn 2050 a 4°C erbyn 2100. Cyfartaleddau byd-eang yw’r rheiny; bydd y cynnydd mewn tymheredd ar dir ddwywaith hynny.
Dim ond un symptom o’r meta-argyfwng yw tymheredd cynyddol. Nid ydym wedi sôn am golli bioamrywiaeth, datgoedwigo, erydiad pridd, asideiddio cefnforoedd. Nid oes dim ohono’n dda.
‘Does dim bai yma. Yn syml, mae bodau dynol yn gwneud yr hyn y mae unrhyw rywogaeth yn ei wneud, sef ehangu nes i ni gyrraedd terfynau gallu diwallu ein cynefin. Yn anffodus, ein cynefin yw’r blaned gyfan. Am gannoedd o filoedd o flynyddoedd, buom yn byw o fewn ein modd; yna fe wnaethom ddarganfod storfeydd helaeth o ynni hynafol o dan y ddaear a dod o hyd i ffyrdd dyfeisgar o fynd y tu hwnt i allu diwallu’r Ddaear. Rydyn ni nawr yn byw, ac yn defnyddio, fel pe bai gennym ni amryfal Ddaearoedd i echdynnu adnoddau ohonyn nhw a gollwng gwastraff ynddyn nhw.
Fe’i gelwir yn drasiedi’r tir comin: nid yr ymddygiad sydd orau i’r unigolyn yw’r hyn sydd orau i’r grŵp. Mae’n sefyllfa ddynol unigryw. Rydyn ni’n gwybod y niwed rydyn ni’n ei wneud i’n hunain, ac rydyn ni’n gwybod sut i’w atal. Ond pwy fydd y cyntaf i stopio? I ddweud “Na, mae gennym ni fwy na digon?”
Nid oes angen unrhyw dechnoleg newydd arnom, dim ond newid mewn ymddygiad torfol. Ond mae amser yn brin. A allwn ni newid, fel cymuned fyd-eang, mewn pryd i achub ein hunain?
Rhesymau dros obeithio
Ni allwn weld y dyfodol, ond un peth y gallwn fod yn sicr ohono yw fod pethau yn newid. Mae systemau sy’n ymddangos yn ddigyfnewid yn dymchwel; mae cwymp yr Undeb Sofietaidd yn enghraifft ddiweddar. Cyn 1989, roedd yn anodd credu y byddai ymerodraeth mor nerthol yn cwympo. Ychydig dros ddeng mlynedd yn ôl, roedd ‘smygu y tu mewn i gaffis a thafarndai yn gwbl normal – gall meddyliau newid yn gyflym. A gall llywodraethau ledled y byd weithredu gyda’i gilydd i osgoi trychineb, fel y gwelsom yn ystod y pandemig.
Wrth gwrs, i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd mae angen newid llawer mwy arnom nag unrhyw beth yr ydym wedi’i weld o’r blaen.
Mae’r cymhelliad elw wedi mynd â ni at ymyl difodiant; mae angen inni ailfeddwl am yr hyn sy’n sbarduno ein cymuned fyd-eang. Bydd hyn ond yn digwydd o reidrwydd, unwaith y bydd lefelau cysur gorllewinol yn cael eu bygwth ar raddfa fawr, ond fe ddaw. Yn y cyfamser, rhaid i weithredwyr hinsawdd ddal i bwyso ar lywodraethau a chorfforaethau i weithredu ar frys. Er gwaethaf y dedfrydau carchar aruthrol a roddwyd i brotestwyr heddychlon yn ddiweddar, mae gweithredu uniongyrchol di-drais wedi bod yn llwyddiannus iawn wrth newid polisi.
Ar lefel bersonol, mae bod yn rhan o weithredu wedi fy ngalluogi i deimlo ychydig yn llai diymadferth. Mae rhywfaint o gysur i fod gydag eraill sy’n deall difrifoldeb y sefyllfa, ac rwy’n wirioneddol edmygu eu dewrder a’u gwytnwch, hyd yn oed wrth iddynt wynebu blynyddoedd yn y carchar.
Y lleiaf y gallwn ei wneud fel unigolion yw dod o hyd i ffyrdd o wneud pethau’n llai ofnadwy. Fel mentor gydag Egin rwy’n gweithio gyda grwpiau cymunedol sy’n gwneud gwaith pwysig, cadarnhaol.
Er efallai nad yw grŵp cymunedol mewn un pentref yn tyfu eu bwyd eu hunain neu’n ceisio lleihau eu heffaith ar y blaned trwy gael paneli solar yn ymddangos yn beth mawr, rwy’n dysgu am fwy a mwy o grwpiau o’r fath ledled y wlad – a dweud y gwir, dros y byd i gyd. Mae’n dangos bod meddylfryd yn newid – ac efallai bod yn rhaid i’r chwyldro sydd ei angen arnom ddechrau ar lawr gwlad a symud o’r ddaear i fyny, yn hytrach nag aros i lywodraethau ddeffro o ‘fusnes fel arfer’ a’n hachub.
Mae bod o gwmpas y grwpiau cymunedol rydw i wedi bod yn eu mentora, gweld y gwahaniaeth gwirioneddol maen nhw’n ei wneud i fywydau pobl, yn ysbrydoledig; ac mae gallu eu helpu yn eu tro yn rhoi boddhad mawr.
Gair doniol yw gobaith. Gall gonsurio delweddau o eistedd o gwmpas, aros am archarwr neu atgyweiriad technegol i ddatrys popeth. Mae’n well gen i’r syniad o Obaith Actif, fel y mae Joanna Macy yn ei alw, yn hytrach na gobaith “goddefol”: y syniad, trwy fod yn rhan o weithio tuag at y byd yr ydym am ei weld, y gallwn fanteisio ar ymdeimlad o obaith. A, hyd yn oed os na chawn y canlyniad a ddymunwn, mae gweithio tuag at y byd yr ydym am ei weld yn dod â ni ynghyd â phobl o’r un anian ac yn ein hatgoffa bod miliynau, biliynau hyd yn oed, o bobl sy’n rhannu ein breuddwyd o fyd teg, cynaliadwy a hardd.
Mae anobaith yn wastraff amser. Pa mor llwm bynnag y gall y dyfodol ymddangos, rydym ni yma o hyd, ac mae gennym ni fywydau i’w byw o hyd. Gall unrhyw beth y gallwn ei wneud i symud pethau i’r cyfeiriad cywir fod yn dda. Wrth i amodau ddod yn fwy heriol, bydd cysylltiadau cymunedol cryf yn hanfodol. Ac mae helpu eraill nid yn unig yn beth cynhenid dda i’w wneud, ond hefyd dyna’r ffordd orau i godi’ch ysbryd. Gelli wneud gwahaniaeth. Bydd y newid yr hoffet ei weld.
Comments are closed.